Klokslag 8.30 uur vertrok op 24 juli de spelersbus van het Nederlands vrouwenelftal vanuit Velp richting Duitse grens. Dit keer niet met de voetbalvrouwen en hun entourage – zij hadden de bus niet meer nodig – met zo’n vijftig Vrienden van Museum Arnhem. Op weg naar Museum K20- Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen in Düsseldorf en het Museum Küppersmühle in Duisburg.
Doordat chauffeur Joep op soepele wijze een aantal Duitse files en wegwerkzaamheden wist te omzeilen kwamen we ruim op tijd aan bij het eerste doel van deze Vriendenexcursie: café Zum Goldenen Einhorn voor Kaffee und Kuchen.
Chagall
Het bezoek aan K20 stond in het teken van de grote – en druk bezochte – Chagall-tentoonstelling. De Vrienden kregen er een rondleiding aangeboden door twee gidsen, die aan de hand van 16 schilderijen vertelden over het leven en werk van de Russisch-Franse schilder.
Marc Chagall wordt gezien als een uitzonderlijk talent van het modernisme en een van de belangrijkste kunstenaars van de twintigste eeuw. Zijn werk kenmerkt zich door fantastische beelden in felle kleuren. Zijn motieven blijven tot op de dag van vandaag raadselachtig.
Vertrekpunt en aanleiding voor de tentoonstelling waren drie van zijn schilderijen, gemaakt in Parijs voor de Eerste Wereldoorlog en nu in de collectie van de Kunstsammlung. Dit zijn Zelfportret met penselen, 1909, De violist, 1911-14, en Rabbi met citroen (Vakantie), 1914, die alle drie tot de vroege belangrijkste werken van de kunstenaar behoren.
De tentoonstelling omvatte zo’n 120 schilderijen en werken op papier uit alle periodes van zijn carrière. De focus lag echter op de vroege werken, gemaakt tussen 1910 en 1923. Als jonge kunstenaar beweegt Chagall zich zowel in de wereld van de poëzie als in de schilderkunst, waarbij hij experimenteert met expressionistische en kubistische technieken en motieven. Hij wordt een meester in kleur en combineert de nieuwste kunststromingen op een unieke manier met Joods-Russische verhalen en motieven.
Naast de invloed van de avant-garde op zijn werk, onthult de tentoonstelling ook een weinig bekend aspect van het oeuvre van de gerenommeerde kunstenaar: de maatschappijkritische en soms donkere kant ervan. De dromerige werelden die Chagall in zijn vroege werken creëert, zijn niet louter poëtisch geladen sprookjes. Ze bevatten eerder een bijtende kritiek op de sociale omstandigheden van die tijd. Chagalls schilderijen vertellen over het dagelijks leven en de gewoonten, maar ook over de uitsluiting en gewelddadige aanvallen op het Joodse volk.
Zelfs in latere decennia reflecteert Chagall op zijn afkomst en reageert hij gevoelig op maatschappelijke ontwikkelingen en wereldgebeurtenissen. Zijn geboortestad Vitebsk (in het huidige Wit-Rusland) en zijn geadopteerde stad Parijs worden steeds meer plaatsen van verlangen naar hem, en Christus, de gekruisigde Jood, wordt een symbool van lijden.
Meer Lezen?:
Uit de eigen collectie van de Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen:
Museum Küppersmühle
Na de rondleiding was er nog gelegenheid voor een snelle blik op een andere tentoonstelling in K20: de eigen collectie van Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen met een imposant scala aan internationale moderne en hedendaagse kunst.
Maar de bus vertrok onverbiddelijk op tijd voor een korte rit van Düsseldorf naar Duisburg. Daar bevindt zich aan de Innenhafen het Museum Küppersmühle (MKM) , waar we de middag zullen doorbrengen. Hier besteden we vooral aandacht aan de bijzondere architectuur van het museum: een combinatie van een industrieel historisch gebouw en moderne nieuwbouw
Het museum is gevestigd in een voormalige graanopslagplaats in het oude havengebied van Duisburg. Het pakhuisgebouw was onderdeel van een molenbedrijf, waartoe ook een ketelhuis met schoorsteen en silo’s behoorden. In 1969 kreeg het gebouw zijn huidige naam toen het molenbedrijf door de firma Küpper werd overgenomen. In 1972 werd de molen stilgelegd. Eind jaren 90 werd het gebouw, naar een ontwerp van architectenbureau Herzog & de Meuron uit Bazel omgebouwd tot museum. Tenslotte werd in 2021 een nieuwe aanbouw geopend, volgens een ontwerp van datzelfde architectenbureau.
Baksteen
Baksteen aan de buitenkant, witte kubussen aan de binnenkant: de nieuwbouw van het MKM door Herzog & de Meuron combineert industriële cultuur met hedendaagse museumarchitectuur. Net als bij een eerdere verbouwing van de historische Küppersmühle tot museum (in 1999) hebben Herzog & de Meuron zich laten inspireren door het bestaande MKM en de architectuur van de binnenhaven. Twee gebouwen van verschillende hoogtes zetten het bestaande museumgebouw voort en smelten samen tot een nieuwe aanbouw die een harmonieuze afsluiting vormt van de hele gebouwenrij in het havenbekken – een aaneenschakeling van indrukwekkende historische bakstenen gebouwen. Het nieuwe gebouw met opvallende rode bakstenen gevel leidt naar een plein met 35 nieuw geplante platanen – een groene oase in de stad.
Binnen laat een reeks van 36 lichte, duidelijk gestructureerde collectiezalen veel ruimte om de kunst tot zijn recht te laten komen. In de loop van de uitbreiding werden ook de historische silo’s opgeknapt en geïntegreerd in het gebouw. Hier zorgen bruggen op de 1e en 2e verdieping voor de verbinding tussen de nieuwe en de bestaande zalen. De silo’s zelf blijven zowel in hun uiterlijk als in hun grotendeels oorspronkelijke materialiteit bewaard als industrieel monument. Een platform bovenop de silo’s, dat afhankelijk van het seizoen en de weersomstandigheden beloopbaar is, biedt een weids uitzicht over het Ruhrgebied.
Voor de uitbreiding was het passen en meten met de beschikbare ruimte, want er moest 40 meter afstand worden gehouden tot de A59 die daar onder een schuine hoek voorbij raast. Dat leidde tot de huidige driehoekige aanbouw. Het uitbreidingsgebouw met een bruto vloeroppervlak van 5000 vierkante meter, waarvan 2900 vierkante meter voor tentoonstellingen, bestaat uit drie elementen: twee kubusvormige blokken van vier verdiepingen in verschillende dieptes en breedtes voor de nieuwe tentoonstellingszalen en een driehoekig kopstuk voor alle ondergeschikte toepassingen.
De aanbouw is toegankelijk via de oudbouw, met daartussen de silo’s als scharnieren. Oud en nieuw worden samengebracht door de smalle loopbruggen in de hoogte en een woud van massieve steunpunten op de grond.
Opmerkelijk is ook een nieuwe uitvoering van de prominente trap uit 1997, waarvan de organische rondingen in terracottakleurig beton een aangename warmte luitstralen.
Kunst
Het nieuwbouwproject werd mogelijk gemaakt door de inzet van de particuliere MKM Foundation, die werd opgericht door de kunstverzamelaars Sylvia en Ulrich Ströher. Zij speelden een belangrijke rol bij de eerste planning van de tentoonstellingszalen. In de nieuwbouw ligt de focus op abstractie van Duitse kunstenaars, aangevuld met enkele werken van Europese naoorlogse kunst. Met meer dan 2000 werken bezit de Stöher Collection een van de grootste privécollecties van Duitse naoorlogse kunst.
In het museum zijn meer dan 300 werken te zien van 65 voornamelijk Duitse kunstenaars. Een van de vele hoogtepunten daarbij is de installatie Klingsors Garten van Anselm Kiefer. Klingsor is een magische, kwaadaardige figuur uit Richard Wagners opera Parsifal. Hij is een tovenaar die de Griffioenkrijgers wil vernietigen omdat ze hem ooit hebben afgewezen. Klingsor heeft een magische tuin vol verleidingen, waar hij Parsifal probeert in te palmen met Klingsors dochters om hem te breken.
Borrel
De excursie werd besloten met hapjes en drankjes op een zonnig terras aan de binnenhaven. En na een vlotte busreis, met dankwoorden aan de chauffeur en de organisatoren Ineke Klinge en Karin van Vucht, arriveerden we ook weer stipt op tijd in Velp.
