Pyke Koch gaf dit schilderij van een verlaten pissoir bij nacht de titel ‘Nocturne’. Dat is een opmerkelijk lyrische aanduiding voor een afbeelding van een ontmoetingsplaats voor mannen. Het schilderij verwijst hier echter niet expliciet naar. Koch was begin jaren ’30 echter wel degelijk gefascineerd door de maatschappelijke rafelranden en de achterkant van de samenleving. Dat blijkt ook uit een ander schilderij uit de Arnhemse verzameling ‘Vrouwen in de straat’. Van de schreeuwende figuren is onduidelijk of het vrouwen of verklede mannen zijn. Een van hen zou Koch zelf kunnen zijn. Beide doeken geven een bijzondere blik op een kunstenaar die zo geroemd wordt vanwege zijn mooie verfbehandeling en subtiele coloriet.
Koch studeerde rechten maar gooide het roer om, om kunstenaar te worden. Hij begon vanaf 1928 te exposeren. Zijn werk werd onmiddellijk bejubeld. Hoewel autodidact volgde hij wel hier en daar wat lessen en kreeg adviezen. Koch presenteerde dit werk voor het eerst op een tentoonstelling in 1930. Uit reacties in de pers bleek dat men het onderwerp vies, star, obsceen en ongevoelig vond. Toch toont het doek niets meer en niet minder dan een openbaar gebouwtje. Kochs zwager en Freud-kenner August Stärcke schreef al in 1922 dat ‘Alles uitspreken zou het werk dor en dood maken. De kunst van het schilderen is niet alleen het weergeven, maar vooral het weglaten’. Deze uitspraak is bij uitstek van toepassing op het werk van Koch. Ondanks alle kritiek prees men de realistische, schildertechnische uitvoering van dit doek.
In 1960 was ‘Nocturne’, ook getiteld ‘IJzeren urinoir midden op een plein’, in het museum te zien op de tentoonstelling ‘De Bange Dagen’. Drie jaar later kon de Vriendenvereniging het schilderij kopen van de zus van de schilder, mevrouw C.C. ter Haar-Koch in Leiden, voor 6500 gulden. Het werd in februari 1964 overgedragen aan de wethouder van Kunstzaken in Arnhem, mr. Bisterbosch. Het werd vele malen uitgeleend aan andere musea.
Pyke Koch (Beek 1901 – Wassenaar 1991)
Nocturne, 1930
olieverf op doek, 71 × 81 cm
