Twee mannen ontmoeten elkaar op straat. Aan hun hoofddeksels te zien zijn het hooggeplaatste geleerden van een universiteit. Het is een fictieve situatie, maar zowel de personen als de omgeving zijn gebaseerd op de realiteit. Links zien we Albert Einstein. Willink zag hem tijdens een verblijf in de Belgische stad Spa over straat lopen. Snel daarna verscheen er een foto in de krant van Einstein die een eredoctoraat ontvangt in de Verenigde Staten. Daarop besloot Willink beide momenten te combineren in één schilderij.
Ook de plaats van handeling is een combinatie van verschillende stadsbeelden. De schutting stond destijds om het Amsterdamse Centraal Station. Op de achtergrond staan een classicistische villa en de Siegessäule in Berlijn, de stad waar Einstein tot 1933 woonde en werkte, en waar Willink begin jaren twintig verbleef als kunststudent onder Hans Baluschek. Einstein was van joodse afkomst en door de nationaalsocialisten ‘ontaard’ verklaard. Bovendien was hij nogal kritisch op de nazi’s. Bij de machtsovername van Hitler in 1933 verbleef hij in de Verenigde Staten en besloot daar toen te blijven.
Tijdens de Duitse bezetting van Nederland werd Willink bang dat zijn schilderij mogelijk ontdekt zou kunnen worden. Hij sneed het werk in twee stukken en verborg de helft waar Einstein op is te zien. Pas veel later, in de jaren zeventig, herstelde hij het werk door beide helften weer te verenigen.
Carel Willink (Amsterdam 1900 – 1983)
De Geleerden,1932
olieverf op doek, 75 × 117,8 cm
