De stillevens van Charley Toorop hebben een heel ander karakter dan die van de magisch realisten. Weliswaar zien we hier een naturalistische weergave maar zij geeft door de zware kleuren en zwarte contouren een heftige expressie aan de voorwerpen. In tegenstelling tot de magisch realisten plaatst zij haar onderwerp in een helder licht. De aardappelen en vruchten zullen in het jaar van ontstaan van dit schilderij ook een heel ander lading gehad hebben dan nu.
Dit donkere stilleven van Charley Toorop heeft iets geheimzinnigs. De groente, fruit en fles zijn afgebeeld in de avond, onder het maanlicht, bijna alsof het verboden goederen betreft. Dat is gezien de periode waarin ze het schildert ook niet zo gek, aan het einde van de Tweede Wereldoorlog had Nederland te maken met grote voedselschaarste. In die context toont het schilderij feitelijk een grote rijkdom.
Tijdens de periode van de Duitse bezetting van Nederland koos ze ervoor om zich niet in te schrijven bij de Kultuurkamer, waardoor ze tussen 1942 en 1945 niet publiekelijk mocht exposeren. Ook kon ze niet makkelijk aan schildersmateriaal komen, dit was alleen beschikbaar voor leden van de Kultuurkamer. Door haar netwerk had ze financiële steun van een aantal mecenassen.
Charley moest in 1943 haar huis in Bergen op bevel van de Duitse bezetter verlaten. Ze logeerde tot het einde van de oorlog bij verschillende vrienden, onder wie Henriëtte Roland Holst. Vanaf 1944 ging het slecht met haar gezondheid, wat haar in haar dagelijkse activiteiten belemmerde. Hert lijkt alsof deze donkere periode in haar leven zijn weerslag heeft gekregen in dit stilleven bij avond.
Vlak na de bevrijding werd de tentoonstelling Kunst in vrijheid georganiseerd, die plaatsvond in het Rijksmuseum. Er waren werken te zien van kunstenaars die zich tijdens de bezetting niet hadden ingeschreven bij de Kultuurkamer en daardoor inkomsten waren misgelopen. Dit stilleven hing er ook bij, samen met andere werken van Toorop.
De Vrienden droegen 15.000 gulden bij toen het schilderij door het museum op de veiling van Sotheby’s in 1992 werd gekocht voor 38.000 gulden.
Charley Toorop (Katwijk 1891 – Bergen 1955)
Stilleven met aardappels, flesch en vruchten, 1944
olieverf op paneel, 78 × 77 cm
