Het is vandaag 2 juli. Dat betekent dat we gisteren Keti Koti vierden en eergisteren ons slavernijverleden herdachten. De herinnering daaraan is hier altijd aanwezig. Want dit park met zijn fraaie Witte Villa is mede gefinancierd met de opbrengsten van de trans-Atlantische slavernij. In een ander park met sporen van dat verleden, Park Zypendaal, bood ik twee jaar geleden namens het gemeentebestuur excuses aan voor de rol van het Arnhemse bestuur in het slavernijverleden. Er is geen betere illustratie voor ‘herinnering als levende daad’ – het thema van deze editie – en de rol van parken daarin.
Burgemeester Ahmed Marcouch opende op 2 juli Sonsbeek 2026. Dit is een transcriptie van zijn openingstoespraak
Welke herinneringen vinden we belangrijk? Wie bepaalt dat en waarom? Bieden we genoeg plaats aan toekomstige herinneringen? Weerstaan we de verleiding van eendimensionale narratieven? Hoe werkt het geheugen eigenlijk? Deze vragen stelt Sonsbeek 2026, de beroemde terugkerende buitententoonstelling met deze keer als titel ‘Ik hoef geen tuin, ik deel een park’. Dat ogenschijnlijk simpele zinnetje toont de kracht van ons Arnhemse Loesje: in een paar woorden de kern vatten van een gevoel of gedachte.
Want inderdaad, een park deel je. Het verbindt de bezoekers met elkaar en met de natuur, maar ook heel sterk met cultuur. Met de kunstwerken die er staan, hun makers van over de hele wereld en de verhalen die zij vertellen. Dit is een museum, vrij en open toegankelijk in het groen.
Ontmoeting
Het park staat voor ontmoeting, voor dialoog, en voor het samenbrengen van onze gemeenschap. We leven in een tijd vol oorlog en dreiging. Waarin ongebreideld individualisme op de terugtocht is. Waarin we elkaar hard nodig hebben, er behoefte is aan ontmoeting. Aan het delen van verhalen. En dat is exact wat Sonsbeek, Europa’s oudste periodieke tentoonstelling voor kunst in de open ruimte al doet sinds haar allereerste editie in 1949. Die stond in het teken van een prominente bladzijde uit de Arnhemse geschiedenis: de Tweede Wereldoorlog en de Slag om Arnhem. Die eerste tentoonstelling kwam voort uit de wens om iets te doen voor de stad. Om het recente verleden te verwerken en tegelijk het optimisme van de wederopbouw uit te stralen. De opmaat naar de jaren vijftig, met hun dominante verhaal van veerkracht. Van hard werken, niet zeuren en blijven geloven in een nieuwe wereld. In de loop van de tijd bleek dat verhaal steeds aangevuld te moeten worden. Terwijl de puinhopen van het verleden plaatsmaakten voor de nieuwbouw van de toekomst, werden veel stemmen niet gehoord of bewust gesmoord. Stemmen van minderheden, van nieuwe Nederlanders, van de natuur. Eenvormigheid en industriële vooruitgang vertegenwoordigden niet iedereen.
Onmisbaar
De verschillende edities van Sonsbeek lieten altijd ook die nieuwe stemmen horen. Daarmee vormen ze een artistiek historisch archief. Ze registreren de tijdgeest en beïnvloeden die tegelijkertijd. Door de originaliteit, de zeggingskracht en de hoge kwaliteit van het gepresenteerde werk van nationale en internationale kunstenaars. Dat maakt Sonsbeek onmisbaar voor de Arnhemse samenleving. Er worden verhalen verteld die anders niet gehoord worden. Er worden thema’s behandeld die naar de toekomst wijzen of juist vergeten, genegeerd of onderdrukt waren. Bezoekers worden uitgenodigd de blik bij te stellen en na te denken over de rol van beeldende kunst in de samenleving. Daardoor heeft de tentoonstelling ook een sterke politieke betekenis. Uitgesproken hedendaagse kunst is altijd politiek. En dat moet ook.
Nieuwe perspectieven
Politiek begint bij vragen stellen en praten over de waarden achter ons handelen. Kunst is daarbij onmisbaar. Om nieuwe perspectieven te presenteren. Om te tonen wat eerder niet gezien werd. Dat levert soms botsingen op tussen verschillende waarden. Want kunst ráákt. Niet per se door mooi te zijn. Maar ook door rauw, uitdagend of ironisch te zijn. En ook door ongemak of onbegrip op te roepen. Soms wordt daardoor juist het belang van een werk onderstreept. En wordt de bezoeker aangezet tot nadenken, misschien wel tot verandering. Tot nieuwe, gedeelde herinneringen. Juist daarom is kunst zo belangrijk.
Het is treurig als onbegrip leidt tot vandalisme, zoals gebeurde met een van de werken. Een paar uur na de installatie was het weggehaald. Omdat het niet binnen iemands wereldbeeld past, of uit baldadigheid. De openbare ruimte functioneert alleen als we die ook echt delen en er samen voor zorgen. Ook voor de kunstwerken in die ruimte. Uit respect voor makers en bezoekers. Maar ook omdat we die kunstwerken nodig hebben. Omdat ze noodzakelijke vragen stellen en bestaande verhalen aanvullen. Daar blijf je dus vanaf!
Continuïteit
Sonsbeek Kunstprojecten is terug. Met een nieuwe, professionele organisatie. Die blaakt van kwaliteit, enthousiasme, visie en verbondenheid met onze stad. Die zorgt voor continuïteit. Die de reputatie waarmaakt van Sonsbeek als tentoonstelling die de tijdgeest vangt.
Sonsbeek is een van de instituten die deze stad internationale glans geven. Samen met Introdans, State of Fashion, Phion, Focus Filmtheater, Theater Oostpool en al die andere prachtige instellingen. Ik vind Arnhem nog altijd te bescheiden, dus roep ik het zelf maar: deze stad is een culturele toplocatie en het wordt er met het herboren Sonsbeek alleen maar beter op. Laten we daar trots op zijn!
