Zijn vrouwen van nature meer zorgend? Weten mannen wel hoe je het huishouden moet doen? Ideeën over wat vrouwen en mannen ‘horen’ te doen staan al lange tijd ter discussie. Vanaf 17 oktober presenteert Museum Arnhem in het Erfgoedcentrum in Rozet Hoe hoort het eigenlijk (niet)? – Van strenge regels naar meer vrijheid. Met kunst, historische objecten, foto’s en film zie je hoe ideeën over gedrag, uiterlijk en rolverdeling veranderden. Met verhalen over onder anderen Betsy Perk, de Arnhemse vrouwenkiesrechtbeweging en de Dolle Mina staat de geschiedenis van Arnhem centraal.
Van handschoenen tot hardlopen
In de negentiende eeuw ontstonden binnen de bourgeoisie uitgebreide regels over hoe mannen en vrouwen zich hoorden te gedragen. De man verdiende het geld buitenshuis, terwijl van de vrouw werd verwacht dat zij het huishouden runde, voor de kinderen zorgde en een goede gastvrouw was. Veel etiquetteboeken waren dan ook speciaal voor vrouwen geschreven: hoe kleed je je correct, hoe ontvang je gasten en hoe run je een huishouden?
De regels gingen ver. Zonder handschoenen over straat gaan werd voor vrouwen uit de rijke klasse als ongepast gezien. Reukflacons bevatten geurende oliën én reukzout tegen flauwvallen door strakke korsetten. Hardlopen gold zelfs als onfatsoenlijk en gevaarlijk: men dacht dat vrouwen er onvruchtbaar van konden worden. Deze regels golden niet voor iedereen op dezelfde manier. Voor arbeidersgezinnen waren dure kleding en etiquette minder belangrijk en vrouwen werkten vaak ook buitenshuis. Wel was de man in alle maatschappelijke klassen juridisch het gezinshoofd.
Arnhem: sociëteiten, kiesrecht en Betsy Perk
Ook in Arnhem waren de verschillen zichtbaar. Rijke mannen ontmoetten elkaar in besloten herensociëteiten, waaronder de Groote Sociëteit en de Buitensociëteit, het huidige Museum Arnhem. Vrouwen mochten geen lid worden, maar vrouwen uit de arbeidersklasse werkten er wél in de keuken.
Tegelijkertijd kwamen Arnhemse vrouwen in beweging. In 1894 werd de Arnhemse afdeling van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht opgericht. Aletta Jacobs en Wilhelmina Drucker kwamen naar Arnhem om te spreken. In 1920 stond Jacobs centraal tijdens een feestelijke bijeenkomst in Musis Sacrum rond het vrouwenkiesrecht. Een vaandel van de Arnhemse vereniging uit 1915 is in de tentoonstelling te zien.
Ook Betsy Perk zette zich vanuit Arnhem in voor de economische zelfstandigheid van vrouwen. Ze gaf er lezingen over vrouwenemancipatie en sloot zich aan bij de Arnhemse kiesrechtvereniging. In haar boek Wenken voor jonge dames ter bevordering van huiselijk geluk stelde ze in 1868 dat het huishouden niet de enige bestemming van een vrouw kon zijn. Ook dit boek is in de tentoonstelling te zien.
Links: Portretfoto van Betsy Perk, 1903, 1583-12122. Rechts: Vaandel van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht van afdeling Arnhem, 1915, collectie Museum Arnhem. Foto: Marc Pluim.
Dolle Mina in Arnhem: toen en nu
Ruim een halve eeuw later klonk opnieuw protest in Arnhem. In april 1970 hield Dolle Mina een protestmars en congres in de stad. Ze streden onder andere voor gelijke lonen, kinderopvang en anticonceptie. Hun ideeën leefden voort: in 1978 ontstond het Vrouwenhuis aan de Bergstraat, een ontmoetingsplek voor vrouwen waar activiteiten, cursussen en bijeenkomsten werden georganiseerd.
De discussie over rolpatronen is nog altijd actueel. Daarom werkt Museum Arnhem voor de tentoonstelling samen met Dolle Mina Arnhem. In een nieuwe video wordt het verhaal van de huidige beweging naast historisch filmmateriaal van de Dolle Mina in Arnhem geplaatst.
Maand van de Geschiedenis
Hoe hoort het eigenlijk (niet)? opent tijdens de Maand van de Geschiedenis, die in oktober plaatsvindt. Het thema is dit jaar Lichaam & Geest. De tentoonstelling sluit hierbij aan met verhalen over schoonheidsidealen, kledingvoorschriften, lichamelijke vrijheid en veranderende rolpatronen.
Hoe hoort het eigenlijk (niet)? – Van strenge regels naar meer vrijheid is van 17 oktober 2026 tot en met 2 oktober 2027 gratis te bezoeken in het Erfgoedcentrum in Rozet.
